Iranski državni medijski servis IRIB skoro tri decenije djeluje u Bosni i Hercegovini, dok je istovremeno pod sankcijama Zapada zbog optužbi za propagandu i kršenje ljudskih prava.
Posljednjih mjeseci medijima u Sarajevu slao je saopćenja i videosadržaje o protestima i sukobima u Iranu, u kojima demonstrante prikazuje kao nasilnike i strane agente, javlja Radio Slobodna Europa Ubrzo nakon što se svijetom proširila vijest da je u izraelsko-američkim napadima na Iran ubijen vrhovni vođa Ali Hamnei, koji je vodio zemlju skoro 40 godina, na email adrese medija u Sarajevu stigla je poruka iz Teherana.
Upućena je s adrese IRIB-a, Iranskog državnog medijskog servisa koji je pod sankcijama Europske unije, Sjedinjenih Američkih Država i Kanade zbog optužbi za širenje propagande i kršenje ljudskih prava, odnosno emitiranje prisilnih priznanja zatvorenika.
U tom emailu, upućenom 1. marta, IRIB nudi i videosadržaje s onoga što su opisali kao “spontana masovna okupljanja naroda u raznim gradovima” nakon ubojstva Hamneija. Slično se događalo i nešto više od mjesec dana ranije. Dok su vladine snage ubijale hiljade ljudi u gradovima Irana u antirežimskim protestima, IRIB Sarajevo je u saopćenjima slao materijale s provladinih skupova, organiziranim kao odgovor na nemire zbog široko rasprostranjenog nezadovoljstva ekonomskim stanjem u zemlji. Izvještaj iranskog Ministarstva vanjskih podova, poslan 14. januara medijima u BiH, sadržavao je fotografije u vezi s, kako je navedeno, “nasilnim i terorističkim djelovanjima izgrednika u periodu od decembra 2025. do januara 2026.”.
Demonstranti su uspoređeni s militantima terorističke grupe “Islamska država”, a Sjedinjene Američke Države i neke zapadne zemlje kao podstrekači protesta. Prema podacima organizacija za ljudska prava, vlasti su u januaru ubile najmanje 7.000 ljudi tijekom gušenja masovnih protesta na kojima se tražio kraj vladavine vjersko-političkih elita, iako se vjeruje da je stvarni broj žrtava znatno veći. Vlasti su za smrt demonstranata optužile “izgrednike” i “teroriste” naoružane od Izraela i Sjedinjenih Država, vječitih neprijatelja Teherana.
Prema RSE analizi, IRIB-ova saopćenja nisu značajno prenošena na internet platformama bh. medija, a Meisam Mirhadi, koji se potpisuje kao predstavnik javnog iranskog emitera, nije želio razgovarati s RSE o tome kojim je medijima IRIB slao saopćenja i materijale. IRIB, inače, skoro trideset godina radi u BiH, državi koja je kandidatkinja za članstvo EU, čiji je odnos prema iranskoj državnoj informativnoj mreži jasan. Zašto je IRIB sankcioniran? Europska unija je u decembru 2022. uvela sankcije protiv osoba povezanih s IRIB-om navodeći da ta mreža ograničava slobodan protok informacija u Iranu i sudjeluje u organiziranju i emitiranju prisilnih priznanja kritičara režima, dobivenih zastrašivanjem i nasiljem. BiH je zemlja kandidat za članstvo u EU i ima potpisan Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju (SAA), te je u obavezi usuglasiti svoju vanjsku politiku s vanjskom politikom EU.
Iz Regulatorne agencije za komunikacije BiH, koja je nadležna za elektronske medije u BiH, kažu za RSE da do sada nisu zaprimali instrukcije od relevantnih institucija BiH po pitanju provođenja zabrane EU za pojedine strane programske sadržaje. Sankcije IRIB-u uvedene su nakon smrti Mahse Amini, 22-godišnje Iranke koja je preminula u policijskom pritvoru, 17. septembra 2022, gdje je bila pritvorena zbog navodnog kršenja iranskog kodeksa oblačenja koji od žena traži nošenje marame. Nakon njene smrti, demonstranti su širom Irana mjesecima organizirali svakodnevne proteste, što je dovelo do pokreta koji je postao poznat kao “Žene, život, sloboda”.
Ured za kontrolu strane imovine (OFAC) pri američkom Ministarstvu financija sankcionirao je u novembru 2022. šest zaposlenika IRIB-a, navodeći da je taj medij emitirao “stotine prisilnih priznanja pritvorenika”. Istaknuto je da IRIB i njegove podružnice, koji su pod američkim sankcijama od 2013., ne djeluju kao objektivni mediji, već kao ključni alat u kampanji masovnog suzbijanja i cenzure iranske vlade protiv vlastitog naroda.
Otkad i kako u BiH djeluje iranski medijski servis? Javni medijski servis Irana najprije je distribuirao radijski program na bosanskom jeziku kroz testnu fazu u maju 1994. godine, ali se značajno razvio u godinama poslije rata.
Ubrzo je, 1995., s radom počela i iranska televizija, kao dio IRIB-a, pod imenom Sahar Balkan TV na bosanskom jeziku, koja djeluje i danas, dok je radijski program ugašen. Osim na vlastitim digitalnim platformama, Sahar Balkan TV program emitira i na lokalnoj televiziji TV Vogošća u Sarajevu u dnevnom terminu u trajanju od nekoliko sati. Iranska televizija Sahar Balkan ima zvanične naloge na Facebooku, X-u, Telegramu i Instagramu.
Najviše pratitelja televizija ima na Instagram nalogu, oko 30.000, na Facebooku stranicu prati oko 17.000, a aktivnosti na Telegram kanalu oko 3.